Wittgenstein & grondexploitaties

donderdag 2 december 2010

Door Herman Wals. Hoe leg je het onbegrijpelijke uit? In mijn studietijd mocht ik graag Wittgenstein citeren: ‘wovon man nicht reden kann, darüber muss man schweigen’. Grondexploitaties dus, oftewel grexen. Simpel gezegd bevatten die de kosten en opbrengsten die voortkomen uit de productie van grond door de gemeente. Omdat die productie van begin tot eind jaren kan duren, wordt zo’n grex opgezet voor een langere periode, waarbij de uitgaven aan het begin zitten en de inkomsten aan het eind. Alle bedragen worden teruggerekend naar het beginjaar, zodat een goed inzicht bestaat in het uiteindelijke resultaat. Dat kan positief of negatief uitpakken, waarna verrekening plaatsvindt met het stedelijke Vereveningsfonds.

In Amsterdam worden voor ieder ruimtelijk project vier stappen aangehouden: (1) strategie, (2) onderzoek, (3) programma en ontwerp, (4) uitvoering. De stadsdelen zijn daarvoor verantwoordelijk, maar moeten alle kosten dragen die in de eerste drie fasen gemaakt worden – ook die van de stedelijke diensten. Pas in de vierde fase mogen de stadsdelen hun kosten verhalen op de grex. Dat geldt ook voor exploitaties met een positief resultaat.

In stadsdeel Zuid staat D66 op het standpunt dat een grex álle kosten en opbrengsten moet bevatten. Het valt niet goed in te zien waarom de opbrengsten volledig ten goede komen aan de grex, maar de planvoorbereidingskosten door het stadsdeel gedragen zouden moeten worden. Normaal gesproken dienen immers alle kosten die voor een ruimtelijk project gemaakt worden ten laste te komen van de betreffende grex. Door een zuivere toerekening wordt zo een exact inzicht verkregen in de financiële kant van een project.

In de deelraadscommissie Ruimte & Wonen wees verantwoordelijk wethouder Egbert de Vries (PvdA) dat standpunt af. Volgens hem is die verdeling nu eenmaal zo afgesproken en moeten we in Amsterdam solidair zijn met elkaar. Hij kon overigens niet vertellen hoeveel geld het stadsdeel nu zelf in de projecten stak. Maar wel beweerde hij dat dekking van die kosten geen probleem was – wat merkwaardig overkomt in een tijd dat het stadsdeel miljoenen moet besparen. Bij de begrotingsbehandeling diende D66 een motie in, waarin het dagelijks bestuur opdracht kreeg om te onderzoeken of het verhalen van alle kosten op de grexen mogelijk is. We tekenden daarbij aan dat het ons in eerste instantie om de validiteit van de gevolgde methodiek gaat en in tweede instantie om de toerekening van de kosten.

In de raadsvergadering bleek wethouder De Vries toch wel mogelijkheden te zien om de motie uit te voeren. Die werd dan ook door de grote meerderheid van de raad aangenomen – met de stemmen van de PvdA tegen, die in zo’n onderzoek mogelijk een ondermijning van de sociaal-conservatieve status quo op het gebied van de grondpolitiek zag. Dat zou het ook kunnen worden, maar zoals wel vaker vindt D66 dat dat geen reden mag zijn om met nadenken te stoppen.

Herman Wals is lid van de deelraad van Amsterdam Zuid. Binnen de D66-fractie is hij verantwoordelijk voor de portefeuilles ruimtelijke ordening & wonen en Zuidas. Op deze website schrijft hij regelmatig over actuele en/of lokale onderwerpen.