'Van kinderopvang naar kindercentra'. Interview met Simone Kukenheim

maandag 14 november 2011

Simone Kukenheim is wethouder voor D66 in Amsterdam Zuid, met onder andere Jeugd en Onderwijs in haar portefeuille. Een echte D66-portefeuille dus, maar ook één die de laatste tijd veel in de aandacht heeft gestaan door de Amsterdamse zedenzaak. Bovendien heeft het stadsdeel stevige ambities op het gebied van de kinderopvang en de brede school. Jacco Jochemsen interviewde Simone Kukenheim, vlak voordat zij op zwangerschapsverlof ging, over haar plannen voor de komende jaren. ‘Ons beeld van de kinderopvang moet veranderen, want de eerste paar levensjaar zijn een belangrijke tijd voor de ontwikkeling van het kind’.

U werd als wethouder Jeugd betrokken bij de zedenzaak die vorig jaar aan het licht kwam in kinderopvang ‘Het Hofnarretje’ in Amsterdam Zuid. Hoe heeft u die tijd beleefd?
Die tijd was heel heftig, met name het begin. Later is de focus meer verschoven naar de vraag hoe kinderopvang verbeterd kon worden, maar in het begin van het jaar was het vooral heel confronterend om die verschrikkelijke dingen te horen. Ik ben zelf ook ouder en beeld me in hoe de ouders zich moeten voelen. Die onzekerheid, dat moet gewoon vreselijk zijn.

Had het voorkomen kunnen worden?
Pedofilie komt voor en dat weten we. Dat kan je niet uit de wereld werken, hoe naar het ook is. Je kan wel de kans dat kinderen misbruikt worden, zeker in de kinderopvang, zo klein mogelijk maken. Dat is ook de conclusie van de commissie Gunning, die dit jaar onderzocht hoe deze misdrijven hebben kunnen plaatsvinden: je kunt niet alles uitsluiten, maar er moeten wel dingen beter gedaan worden in de kinderopvang.

De commissie Gunning heeft concrete voorstellen gedaan om dit soort misstanden in de toekomst te voorkomen. Wat doet u nu met die aanbevelingen?
De gemeente en het stadsdeel hebben alle voorstellen omarmd en gaan daar mee aan de slag. Een aantal van de aanbevelingen gaat over zaken die wij zelf direct kunnen aanpakken, zoals toezicht en handhaving. Hierin zullen we strenger worden. Andere aanbevelingen zijn voor het rijk of de branche en die jagen we aan in de overleggen die we met hen hebben. Wanneer het niet wettelijk af te dwingen is, willen we transparant maken of instellingen aan de kwaliteitseisen voldoen die wij wenselijk vinden. Dergelijke naming and shaming is niet hetzelfde als sancties opleggen, maar maakt het voor ouders wel inzichtelijk hoe de kwaliteit is van een instelling. We doen het ook al met scholen en daar werkt het goed. Zo gaan ze toch meer doen dan wettelijk af te dwingen is.

Eerder dit jaar gaf u aan de term ‘kinderopvang’ slecht gekozen te vinden. Welke naam stelt u dan voor?
Kinderopvang is naar mijn mening meer dan alleen een instrument dat ouders de mogelijkheid geeft (meer) te werken, maar het is ook een essentieel onderdeel van de ontwikkeling van kinderen. Het gaat niet alleen om verzorging en het bezig houden, maar je moet de kinderen ook stimuleren en zich laten ontwikkelen. Men spreekt nu al meer van kindcentra, maar ook een naam als Pre-school dekt de lading al beter.

Ons beeld van de kinderopvang moet veranderen, want de eerste paar levensjaren zijn een belangrijke tijd voor de ontwikkeling van het kind. Als wethouder onderwijs zie ik dat wanneer kinderen met een achterstand aan de basisschool beginnen, ze dit bijna niet meer inhalen. Ik ben er daarom voor om de leerplicht te verlagen, waardoor ook de kinderopvang een belangrijke rol kan spelen. Als D66-er vind ik dat zelfontplooiing centraal moet staan, en dat begint al voor het 5e levensjaar, het jaar dat de leerplicht ingaat.

Dat klinkt allemaal heel leuk, maar hoe gaat u dat bereiken?
Niet iedereen is het eens over het belang van goede kinderopvang: er wordt bezuinigd en broodnodige hervormingen worden niet doorgevoerd. Er wordt op alle punten minder geïnvesteerd: opvangtoeslagen gaan omlaag en de kwaliteit van instellingen komt steeds meer onder druk te staan. Goed personeel is te duur geworden voor veel kindcentra en een mooie omgeving en cursussen voor het personeel kosten ook geld. Daarnaast stopt de overheid veel geld in alternatieve opvang als gastouderopvang terwijl we niet kunnen sturen op de kwaliteit daarvan. Wat mij betreft gaat dat veranderen.

In Zuid investeren we wel vol in onderwijs. We leggen bijvoorbeeld veel extra geld neer voor onderwijshuisvesting, omdat dat in onze ogen een belangrijke randvoorwaarde is voor scholing. Daarnaast ondersteunen we een aantal lokale programma’s financieel, zoals programma’s rond cultuureducatie en vakleerkrachten. Ook zetten we veel geld opzij voor vroeg- en voorschoolse educatie voor 2-6 jaar via een speciaal ontwikkelingsprogramma in het kinderdagverblijf en de peuterspeelzaal. We investeren extra, in plaats van de bezuinigingen die tegenwoordig overal plaatsvinden.

Een ander speerpunt van u is de brede school. Kunt u kort beschrijven wat dat is?
Vroeger was school heel duidelijk tussen 9 en 3 voor rekenen en taal. Nu gebeurt er meer op een school. Veel bredere inhoudelijke programma’s, maar ook naschoolse en tussentijdse opvang. Nederland loopt eigenlijk behoorlijk achter op andere landen met een ouderwets onderwijssysteem in een moderne maatschappij die constant verandert. Het is een gemiste kans, en één die we ons niet kunnen permitteren. Een brede school verbindt de verschillende onderdelen van het dagprogramma van het kind, niet alleen qua tijd maar ook qua filosofie en pedagogiek. Mensen zijn met de kinderen bezig met één plan en het kind staat centraal, in plaats van de instelling.

Welke rol ziet u voor het stadsdeel hierin?
Ook hier zijn wij de aanjagers. Het onderwijs bepaalt zelf wat het aan programma’s aanbiedt, net zoals de kindcentra en peuterspeelzalen. Het is aan ons om de instellingen te verbinden door mensen bij elkaar te brengen en samenwerkingsprogramma’s financieel te ondersteunen. Soms investeren wij ook in het gebouw en zoeken we partners voor een onderwijslocatie. De brede school is uiteindelijk een afspraak tussen de uitvoerders met de school als middelpunt, maar wij stellen de randvoorwaarden voor het concept. Het moet echt om de ontwikkeling van het kind gaan en de positie van de ouders moet duidelijk zijn.

U bent zojuist met zwangerschapsverlof gegaan en zal in februari weer terugkeren als wethouder. Hoe wordt uw kind vanaf die tijd opgevangen?
Mijn kinderen gaan naar de kinderopvang! Ik heb inmiddels een goede kinderopvang kunnen vinden, maar ben daarbij net als veel ouders in Amsterdam door de stress van wachtlijsten gegaan, waarbij je weinig te kiezen hebt en blij bent als er een plekje is. Ook veel basisscholen in Zuid kennen wachtlijsten. En aan beide problemen gaan we wat doen.