Lantaarnpaal volgt bebouwing

donderdag 18 november 2010

Door Herman Wals. In de Diamantbuurt is rumoer ontstaan over het vervangen van lantaarnpalen en wel de zogenaamde mast 1883 door de mast PW ’24. De mast 1883, ook wel grachtenlantaarn genoemd, is ooit geplaatst toen de gemeente in de negentiende eeuw een nieuw contract met een gasleverancier afsloot. De eerste tien jaar stond de kroonlantaarn op deze mast, een vierkant model, dat opgevolgd werd door de ronde Ritterlantaarn. Dit open armatuur hield het uit tot in de jaren zeventig, toen een goedkope replica ervoor in de plaats kwam. De laatste jaren vervangt een goed vorm gegeven lantaarn dit nogal plastic ogende model.

Amsterdam had voor de oorlog een traditie in hoogwaardig straatmeubilair. Dat werd allemaal door Publieke Werken zelf ontworpen. Zo bedacht men voor de nieuwbouw in de jaren twintig de lantaarnpaal PW ’24, die een plaats kreeg in Plan-Zuid, Betondorp, plan-West enzovoort. Net als bij de mast 1883 kreeg de PW ’24 eerst een open kapje met een peertje erin, waarvoor in de jaren vijftig de Holbein-lantaarn in de plaats kwam. Dat hield het nog geen twintig jaar uit, en in de jaren zeventig doken er zo’n 35.000 Friso Kramer-armaturen in het straatbeeld op. Nu is dat op zich een goed vormgegeven, strak armatuur, maar de combinatie met een gietijzeren mast uit de jaren twintig werkt niet. Gelukkig is de gemeente van haar dwalingen terug gekomen en vindt herintroductie van de Holbein gefaseerd plaats.

In de jaren negentig werd het GEB verzelfstandigd en gaf Amsterdam de straatverlichting mee aan dit bedrijf, dat doorfuseerde tot NUON. Na een jaar of vijf kwam de gemeente er achter, dat ze niets meer over de openbare verlichting in de stad te zeggen had. Dat bleek in de praktijk toch niet handig. Vervolgens heeft Amsterdam zijn eigen openbare verlichting voor 16 miljoen gulden terug moeten kopen… Omdat er binnen de gemeente geen enkele kennis op het gebied van de openbare verlichting meer te vinden was, schakelde de dienst IVV mij in om een beleidsnota te schrijven – die de gemeenteraad uiteindelijk in 2007 vast heeft gesteld.

Waar het GEB en NUON eigenlijk lukraak tot plaatsing van lantaarnpalen overgingen, als er maar voldoende licht uit kwam, introduceerde de beleidsnota het principe dat zorgvuldig gekeken moet worden naar de stedenbouwkundige karakteristiek van een buurt. Dus in het historische en negentiende-eeuwse deel van de stad plaats je de mast 1883 en in wijken uit het interbellum de PW ’24. Je zou kunnen zeggen: lantaarnpaal volgt bebouwing.

Dat principe geldt ook voor de Diamantbuurt, die gebouwd is in de jaren twintig. Dat bewoners het jammer vinden dat de grachtenlantaarn verdwijnt kan ik me voorstellen, maar ze zullen snel wennen aan de PW ’24, die daar veel beter in het straatbeeld past. Wel is het goed denkbaar dat een uitzondering gemaakt wordt voor de stukjes straat aan de rand van de Diamantbuurt die nog uit de negentiende eeuw stammen.

Overigens heeft de deelraad feitelijk niets te zeggen over de openbare verlichting in het eigen stadsdeel. Want dat is al sinds jaar en dag een stedelijke verantwoordelijkheid. Wel kan de deelraad wensen inbrengen, maar als ze financiële gevolgen hebben moeten die uit de stadsdeelkas betaald worden.

Herman Wals is lid van de deelraad van Amsterdam Zuid. Binnen de D66-fractie is hij verantwoordelijk voor de portefeuilles ruimtelijke ordening & wonen en Zuidas. Op deze website schrijft hij regelmatig over actuele en/of lokale onderwerpen.