Al dertig jaar op de bres voor het Beatrixpark

Door Herman Wals. Als het aan de sociaaldemocratische wethouder Monne de Miranda had gelegen, was er in 1938 geen Beatrixpark gekomen. Hij vond de tuinen van de inwoners van Zuid al groot genoeg en wilde Artis naar de plek van het park verhuizen. Op het terrein van Artis kon dan zo’n fijne volksbuurt verrijzen. 

Misschien was het wel de overtuigingskracht van landschapsarchitect Jakoba Mulder, die ervoor zorgde dat het park er toch kwam. Zij is tientallen jaren bepalend geweest voor het groen en de stedenbouw in Amsterdam en het Beatrixpark mag, met het Amsterdamse Bos, wel tot de hoogtepunten van haar oeuvre gerekend worden.

In het Algemeen Uitbreidingsplan uit 1935 van de visionaire stedenbouwkundige Cornelis van Eesteren staat een flink wat groter Beatrixpark ingetekend, met daarnaast een woonwijk en een verbinding tussen de Rivierenbuurt en het nog te bouwen Buitenveldert. De plek waar al dit moois was gedacht heeft jarenlang braak gelegen en uiteindelijk is de RAI er in 1961 neergestreken. De RAI die in de daarop volgende jaren een steeds groter deel van het park inpikte, waardoor onder andere het pierenbadje moest verkassen.

Een bepalend moment in de geschiedenis van het park was de Floriade van 1972, die ook in het Amstelpark plaats vond. Via het talud van de ringweg kon je van het ene naar het andere park lopen. Er zijn nog flink wat elementen uit die tijd in het park terug te vinden.

De RAI als bedreiging

In de loop van de jaren zeventig kregen omwonenden en andere bezoekers steeds meer reden om zich zorgen te maken over de toekomst van het park. De grootste bedreiging vormde de RAI, die zich op zijn binnenstedelijke locatie beknot voelde en voor expansie toch vooral aan het park dacht. Dat leidde in 1981 tot de oprichting van de Vrienden van het Beatrixpark, waarbij een prominente rol voor de welbekende Saar Boerlage weggelegd was.

De huisarchitect van de RAI, Bodon, leverde intussen steeds lelijker schoenendozen af, die je eerder op een industrieterrein zou verwachten. Begin jaren negentig is er een verwoede strijd gevoerd om de bouw van de zogeheten parkhal, waarvoor weer een groot deel van het park moest verdwijnen. Deze hal is een hard, hoog en fantasieloos ontworpen gebouw dat zich van het park afkeert – veel delen van de RAI lijken trouwens alleen uit achterkanten te bestaan.

De winst, voor zover je dat zo noemen kunt, voor de Vrienden van het Beatrixpark was dat het verdwenen parkdeel gecompenseerd werd door een braakliggend terrein aan de zuidkant als groen in te richten. Jarenlang had hier een grondlichaam gelegen voor de aansluiting van de rijksweg naar Rotterdam op de ringweg. Bureau Hollandschap ontwierp er nu een natte vallei, die moest refereren aan het veenweidelandschap dat hier ooit gevonden werd. De poging om een tennisbaantje in het ontwerp op te nemen strandde op de deelraad Zuid die, onder aanvoering van de PvdA, oordeelde dat zo’n elitesport niet in een volkspark thuishoorde…

Planologisch wisselgeld

Overigens verliep de samenwerking tussen de Vrienden van het Beatrixpark en het stadsdeel uitstekend. Er was regelmatig overleg met het bestuur of met de ambtenaren. Dat veranderde na de overdracht aan stadsdeel Zuideramstel in 1998. Dat kwam enerzijds doordat een lange reeks hoofden Groen elkaar daar snel afwisselde en ieder nieuw hoofd andere ideeën over het park had. Anderzijds vonden de stadsdeelbestuurders het machtig mooi om met de grote jongens aan tafel te mogen zitten en over de Zuidas mee te kunnen praten. Het park degradeerde zo tot planologisch wisselgeld. Wat is er al niet aan bedreigingen langsgekomen in de laatste tien, vijftien jaar: de Noord-Zuidlijn (met halte RAI in het park), een people mover tussen station Zuid en de RAI, een derde afslag van de ringweg, te verplaatsen sportvelden en schooltuinen…

Als ik twee dieptepunten eruit mag lichten: een bewoner van de Diepenbrockstraat had een fors deel van het park aan zijn tuin toegevoegd. De stadsdelen Oud-Zuid en Zuideramstel slaagden er jarenlang in om de verantwoordelijkheid voor het aanpakken van de illegale tuinuitbreiding naar elkaar toe te schuiven. De voordeur van de man lag immers in Oud-Zuid, zijn achtertuin in Zuideramstel… Pas nadat de pers er lucht van kreeg begon Zuideramstel er werk van te maken, waarna er nog tot de Raad van State geprocedeerd moest worden om de eigenmachtige grenscorrectie weer goed te maken.

Een ander staaltje, nog niet eens zo lang geleden, was de goedkeuring die stadsdeel Zuideramstel hechtte aan de plannen van de RAI om een 80 meter hoog hotel van 800 kamers pal aan de rand van het park te bouwen. Op een zorgvuldig gemanipuleerde foto leek het dat, wanneer je achter één bepaalde boom zou gaan staan, er hartje zomer vanuit het park niets van het hotel te zien zou zijn. Het voorstel van D66 om het hotel aan de stedelijke voorkant van de RAI neer te zetten óf in horizontale vorm op het parkeerterrein aan de Wielingenstraat oogstte geen applaus bij de toenmalige bestuursfracties.

Verdienste van de vrienden

Een belangenvereniging van parkvrienden is dus hard nodig. Ik durf de stelling wel aan dat we het zonder de Vrienden van het Beatrixpark nu met een Beatrixplantsoen zouden moeten doen. Zo hebben zij het voor elkaar gekregen dat de bouwplannen aan de kant van de Beethovenstraat, bestaande uit kantoren en appartementengebouwen, gecompenseerd zal worden door afbraak van het oude Nicolaaslyceum, zodat de oppervlakte aan groen per saldo gelijk blijft. De natte vallei, die niet onder de beschermde status valt, zal in de huidige vorm helaas verdwijnen, maar er is in ieder geval de garantie dat er een goed ingericht stuk park voor in de plaats komt.

Een andere verdienste van de vrienden vormde het verkrijgen van de gemeentelijke monumentenstatus voor het vooroorlogse deel van het park. Door de aanpassingen voor de Floriade bleek een status als rijksmonument er jammer genoeg niet meer in te zitten. In goed overleg tussen stadsdeel en vrienden zie je zo langzamerhand door gerichte renovaties de kwaliteit van het park vooruit gaan. In de categorie goed nieuws valt verder nog het plan van het stadsdeel te melden om de ingangen van het park te verbeteren.

Als voetnoot bij de rijke parkgeschiedenis was er dan nog in 2009 het voorstel van de D66-fractie in Zuideramstel om de twee wrakke abri’s (zie foto) in het park door follies te vervangen. Het dagelijks bestuur reageerde positief, maar liet evengoed het oorspronkelijke bouwsel weer terugplaatsen. Schriftelijke vragen hoe dat nu weer mogelijk was en welke waarde aan de eerdere toezegging gehecht mocht worden wachten inmiddels al een jaar op antwoord. Zo leer je als deelraadslid ook eens wat het betekent om aan het lijntje gehouden te worden… 

Wat er ook in en om het park gebeurt, de vrienden volgen de ontwikkelingen op de voet en geven waar dat moet hun mening – even vriendelijk als vasthoudend en vol overtuiging. We mogen er trots op zijn een grote (1200 leden!) en actieve vereniging als de Vrienden van het Beatrixpark binnen de stadsdeelgrenzen te hebben. Wat wij als deelraad van ze kunnen leren is dat het Beatrixpark niet een naar believen in te vullen restruimte is, maar een unieke en waardevolle plek waar we ook als bestuur een positieve keuze voor moeten maken.

Herman Wals is lid van de deelraad van Amsterdam Zuid. Binnen de D66-fractie is hij verantwoordelijk voor de portefeuilles ruimtelijke ordening & wonen en Zuidas. Op deze website schrijft hij regelmatig over actuele en/of lokale onderwerpen.

Deel via: